Blog > Komentarze do wpisu
LEKI PRZECIWBÓLOWE

Ból powstaje na skutek podrażnienia receptorów czuciowych w wyniku urazów oraz ostrych lub przewlekłych stanów chorobowych. Powstający w miejscu zranienia lub zmienionej chorobowo tkance impuls nerwowy wędruje do kory mózgu, gdzie powstaje odczucie bólu. Po drodze impuls ten może być nasilany lub tłumiony. Substancje potęgujące wrażenie bólu to głównie prostaglandyny. Natomiast enkefaliny, endorfiny i dynorfiny mają zdolnoć zmniejszania odczuwania bólu poprzez wiązanie się ze specyficznymi mózgowymi receptorami opioidowymi. Tak więc wpływ substancji leczniczych na produkcję prostaglandyn lub specyficzne łączenie się związków farmakologicznie czynnych z receptorami opioidowymi to główne mechanizmy działania przeciwbólowego.

Uwzględniając powyższe informacje wyróżnia się dwie podstawowe grupy analgetyków, czyli leków przeciwbólowych:

  1. Narkotyczne

  2. Nienarkotyczne

Związki narkotyczne to tzw. preparaty opioidowe. Wykazują one bardzo silne działanie przeciwbólowe. Ich odpowiednio dobrana dawka może złagodzić lub znieć nawet najsilniejszy ból powstały na skutek ciężkich urazów, lub w ostatniej, terminalnej fazie choroby nowotworowej. Dodatkowo poprzez działanie na orodkowy układ nerwowy rodki te poprawiają samopoczucie pacjenta. Leki te stosuje się w ostrych bólach, których nie daje się umierzyć tzw. nienarkotycznymi lekami przeciwbólowymi. Zwykle stosowane są krótkotrwale, choć w przypadku chorób przewlekłych podaje się je bez przerwy nawet przez kilka miesięcy, ale zawsze wyłącznie ze wskazań lekarza.

Zestaw dostępnych nienarkotycznych leków przeciwbólowych jest bardzo bogaty. Są to związki bardzo zróżnicowane pod względem chemicznym. Mechanizm ich działania polega na hamowaniu syntezy prostaglandyn lub najważniejszego w ich syntezie enzymu - cyklooksygenazy (COX). Leki należące do tej grupy nie działają na receptory opioidowe. Nie powodują euforii i nie prowadzą do powstania nałogu, choć nadużywanie niektórych z nich może wywołać lekozależnoć. Znoszą bóle łagodne i umiarkowane. Nienarkotyczne leki przeciwbólowe są zwykle obdarzone dodatkowo właciwociami przeciwgorączkowymi i przeciwzapalnymi. Z tego względu zalicza się je do grupy tzw. niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), w konsekwencji stosowanych głównie w chorobach reumatycznych, choć nie tylko. Większoć z nich można kupić bez recepty, tylko niektóre muszą być przepisane przez lekarza.

Popularny paracetamol jest lekiem o działaniu przeciwbólowym i przeciwgorączkowym, nie posiada natomiast właciwoci przeciwzapalnych. Jest stosunkowo bezpieczny w stosowaniu i łagodny dla żołądka. Nie wolno jednak przekraczać dobowej dawki całkowitej 4 gram ze względu na możliwe uszkodzenie wątroby. Dlatego zawsze należy dokładnie przeczytać ulotkę informacyjną danego preparatu i zwrócić szczególną uwagę na to, ile miligram paracetamolu on zawiera. Oprócz wielu preparatów zawierających tylko paracetamol (różnią się nazwą i dawką)wchodzi on także w skład licznych preparatów złożonych.

Natomiast takie związki jak na przykład kwas acetylosalicylowy , ibuprofen i jego pochodne, diklofenak, naproksen czy ketoprofen mają oprócz działania przeciwbólowego i przeciwgorączkowego także działanie przeciwzapalne. Rekomenduje się je więc szczególnie do zwalczania bólu towarzyszącego schorzeniom o podłożu zapalnym.

Liczne działania niepożądane objawiające się po zastosowaniu leków z grupy niesterydowych przeciwzapalnych skłaniają do zastanowienia się nad celowocią ich stosowania (czasem niestety bezkrytycznym), a przede wszystkim są przestrogą przed ich nadużywaniem. Najbardziej niekorzystne działanie niesterydowe leki przeciwzapalne (NLPZ) wywierają na przewód pokarmowy. Prostaglandyny mają duży wpływ na prawidłowe funkcjonowanie wielu organów. Tym samym zaburzenie ich produkcji objawia się zaburzeniami pewnych czynnoci organizmu. Dotyczy to również układu trawiennego. Niepożądane działania niesterydowych leków przeciwzapalnych najczęciej odczuwane są jako nudnoci i uczucie ciężaru w nadbrzuszu. Czasem powstają też nadżerki górnej częci przewodu pokarmowego. Szczególnie narażeni są na nie pacjenci po przebytej chorobie wrzodowej, pacjenci z reumatoidalnym zapaleniem stawów oraz osoby w podeszłym wieku. Zmiany w dolnej częci przewodu pokarmowego występują najczęciej pod postacią wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Może nastąpić również upoledzenie czynnoci nerek. Astma oskrzelowa i choroby alergiczne są poważnym przeciwwskazaniem do stosowania NLPZ, gdyż te mogą nasilać skurcze oskrzeli. Jak wszystkie leki, także i obecnie omawiane podlegają w organizmie metabolizmowi, a miejscem, w którym się ten proces odbywa, jest wątroba. Przy nadmiernym spożywaniu NLPZ może dojć do jej uszkodzenia. Tak jak większoć leków, także i te mogą powodować objawy nadwrażliwoci i odczyny alergiczne. Wpływ NLPZ na krzepnięcie krwi ma dwojakie znaczenie. Niekiedy mogą być wykorzystywane w profilaktyce przeciwzawałowej i profilaktyce udarów niedokrwiennych mózgu. Przyjmując leki z tej grupy trzeba mieć jednak zawsze na uwadze możliwoć wywołania krwotoków, szczególnie dotyczy to osób przyjmujących jednoczenie leki przeciwzakrzepowe.

Leki przeciwbólowe występują w różnych postaciach. Najbardziej wygodne jest ich zażycie doustne, czy to w postaci tabletki, kapsułki, czy też syropu. W celu wywołania działania miejscowego stosuje się maci i żele, nanosząc je na bolące miejsca. Gdy istnieje potrzeba szczególnej ochrony przewodu pokarmowego przed ich niekorzystnym działaniem ubocznym, można skorzystać z czopków lub podać pacjentowi lek z ampułki czy fiolki.

W celu wyeliminowania niepożądanych efektów ubocznych opracowuje się nowe formy leków, pozwalających na ochronę luzówki żołądka poprzez ograniczenie częstoci zażywania leku bez koniecznoci zmniejszania dawki oraz poprzez uniemożliwienie kontaktu leku ze luzówką żołądka. Tak więc opracowano specjalnie powlekane tabletki, kapsułki lub tzw. peletki. Specjalnie dobrana otoczka nie dopuszcza do uwolnienia drażniącej substancji w żołądku, bo rozpuszcza się dopiero w jelicie. Aby zmniejszyć koniecznoć częstego zażywania opracowano postacie leku o przedłużonym działaniu. Dawkuje się je zatem zaledwie 1- lub 2-krotnie w ciągu doby. Ich przedłużone działanie uzyskuje się zwykle poprzez spowolnione uwalnianie substancji leczniczej z tabletki.

Na opakowaniach leków o przedłużonym działaniu zazwyczaj znajdują się specjalne oznaczenia: tabletki powlekane, tabletki o przedłużonym działaniu, depot lub depo, SR (oznacza Slow Release tzn. powolne uwalnianie), retard (opóźnione uwalnianie, co oznacza, że tylko częć dawki leku uwolniona jest z tabletki zaraz po zażyciu, w żołądku, za pozostała częć uwalnia się w dłuższym czasie już w jelitach). Tabletek ani kapsułek o przedłużonym działaniu nie należy dzielić (chyba że mają kreskę podziału), ani rozgryzać. Naruszenie takiej tabletki powoduje zniszczenie specyficznej powłoczki, od której zależy uwalnianie substancji leczniczej. Może to być niebezpieczne ze względu na jednorazowe uwolnienie w żołądku całoci substancji leczniczej. Z tego samego powodu tabletek o przedłużonym działaniu nie wolno popijać ani gorącymi, ani zawierającymi alkohol, płynami. Należy też zwrócić uwagę na częstoć przyjmowania leku o przedłużonym działaniu - nie 3-4 razy dziennie, jak większoć typowych preparatów, a zaledwie (zgodnie z zaleceniem na ulotce) 1- lub 2-krotnie w ciągu dnia.

poniedziałek, 11 grudnia 2006, kocur79